Nazwa na froncie opakowania jest elementem marketingu. Może brzmieć obiecująco, ale nie podlega tym samym rygorom co informacje umieszczone z tyłu. To tam znajduje się to, co faktycznie mówi o produkcie: wykaz składników, zawartość w porcji i zalecane dawkowanie.
Co obowiązkowo musi znaleźć się na etykiecie suplementu diety w Polsce
Zakres obowiązkowych informacji wynika z rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 o przekazywaniu konsumentom informacji na temat żywności oraz z dyrektywy 2002/46/WE dotyczącej suplementów żywnościowych. W Polsce stosuje się je łącznie z ustawą o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
| Element etykiety | Co oznacza w praktyce |
|---|---|
| Określenie „suplement diety” | Kategoria produktu. Suplement to żywność, a nie lek, i podlega innym przepisom |
| Wykaz składników | Wszystkie składniki w kolejności malejącej masy, ustalonej na etapie produkcji |
| Zawartość składników w porcji | Ilość substancji o efekcie odżywczym lub fizjologicznym w zalecanej porcji dziennej |
| Zalecana porcja do spożycia | Ile produktu przewidziano na dobę, wraz z ostrzeżeniem o nieprzekraczaniu tej ilości |
| Informacja o roli suplementu | Stwierdzenie, że suplement nie zastępuje zróżnicowanej diety |
| Ostrzeżenie o przechowywaniu | Zalecenie trzymania produktu poza zasięgiem małych dzieci |
| Data minimalnej trwałości | Termin, do którego producent gwarantuje deklarowane parametry |
| Dane podmiotu odpowiedzialnego | Nazwa i adres firmy, do której można kierować pytania i reklamacje |
| Numer partii i ilość netto | Identyfikacja serii produkcyjnej oraz zawartość opakowania |
Przy witaminach i składnikach mineralnych podaje się dodatkowo procent referencyjnych wartości spożycia, oznaczany skrótem RWS. To odniesienie do wartości przyjętych dla przeciętnej osoby dorosłej, a nie zalecenie indywidualne.
Więcej: Jak w Polsce nadzoruje się suplementy diety – notyfikacja, GIS i obowiązki producenta
Kolejność składników nie jest przypadkowa
Wykaz składników podaje się w kolejności malejącej masy, ustalonej w momencie ich użycia przy wytwarzaniu. Składnik wymieniony jako pierwszy występuje więc w największej ilości.
W preparatach płynnych pierwszym składnikiem jest zwykle woda i nic to samo w sobie nie oznacza. Woda pełni funkcję nośnika, a o zawartości substancji czynnej mówi osobna deklaracja ilościowa, nie miejsce w wykazie.
Warto zwrócić uwagę na długość listy. Krótki skład nie jest automatycznie lepszy, ale ułatwia sprawdzenie, co dokładnie znajduje się w produkcie. Przykładem takiego zapisu jest suplement diety THESYBIN, którego skład podano jako: woda dejonizowana, OLINATI.MED®, pidolan cynku, D-pantotenian wapnia, aromat.
Więcej: Trzy składniki na etykiecie – kiedy krótki skład jest zaletą, a kiedy nic nie znaczy
Substancje dodatkowe, na przykład konserwanty, substancje słodzące czy barwniki, podaje się z nazwą kategorii oraz nazwą szczegółową lub numerem E. Numer E oznacza, że substancja przeszła ocenę i została dopuszczona do stosowania w żywności.
Składnik aktywny i jego zawartość w porcji
Sam wykaz nie mówi, ile danej substancji faktycznie otrzymujemy. Tę informację zawiera osobna deklaracja ilościowa, podawana zwykle w miligramach, mikrogramach lub jednostkach właściwych dla składnika.
Więcej: Ile to jest 36 mg – jak interpretować dawki na etykietach suplementów
Przy składnikach pochodzenia mikrobiologicznego forma deklaracji zależy od rodzaju preparatu. Dla żywych kultur bakterii stosuje się CFU, czyli jednostki tworzące kolonie, a dla preparatów nieożywionych jednostki masy. Rzetelny opis podaje też pełne oznaczenie szczepu wraz z numerem z kolekcji.
Więcej: Co oznacza symbol przy nazwie bakterii i dlaczego oznaczenie szczepu ma znaczenie
Przy wyciągach roślinnych istotna jest standaryzacja. Zapis w rodzaju „wyciąg standaryzowany na 5 procent zawartości danego związku” mówi więcej niż sama masa wyciągu, bo wskazuje zawartość substancji, na którą wyciąg standaryzowano.
Dlaczego zawsze patrz na porcję, nie na opakowanie
To najczęstsze źródło nieporozumień. Liczba widoczna dużą czcionką na froncie bywa zawartością w całym opakowaniu, a nie w jednej porcji.
Deklaracja ilościowa na etykiecie odnosi się do zalecanej porcji dziennej, czyli do tego, co faktycznie przyjmujemy w ciągu doby. Jeśli porcja to dwie kapsułki, podana zawartość dotyczy dwóch kapsułek łącznie, a nie jednej.
Porównując dwa produkty, trzeba sprowadzić je do wspólnego mianownika: ile substancji przypada na dobę i ile porcji zawiera opakowanie.
Zalecana porcja dzienna i dlaczego nie należy jej przekraczać
Zalecana porcja to ilość ustalona przez podmiot odpowiedzialny i zgłoszona przy wprowadzeniu produktu do obrotu. Nie jest dobrana dowolnie: uwzględnia obowiązujące ograniczenia dotyczące poszczególnych składników.
Ostrzeżenie o nieprzekraczaniu zalecanej porcji jest obowiązkowym elementem etykiety. Dla części składników, zwłaszcza witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i niektórych składników mineralnych, istnieją górne granice bezpiecznego spożycia.
Warto też uwzględnić sumowanie: przy kilku preparatach naraz ten sam składnik może pojawić się w kilku z nich, a łączna ilość przekroczyć zamierzoną. Osoby przyjmujące leki lub mające problemy zdrowotne powinny skonsultować stosowanie suplementów z lekarzem lub farmaceutą.
Nazwy handlowe składników a nazwy rzeczywiste
Wiele składników występuje pod nazwami zastrzeżonymi, zapisanymi wielkimi literami lub ze znakiem towarowym. Taka nazwa oznacza konkretny surowiec konkretnego dostawcy, wytwarzany według określonej specyfikacji.
Sama nazwa handlowa nie informuje jednak, co dokładnie kryje się pod nią. Dlatego obok niej powinien znaleźć się opis rzeczywisty: z czego składnik pochodzi, w jakiej jest postaci i ile go zawiera porcja.
Nazwa handlowa jest więc identyfikatorem surowca, a nie jego opisem, i nie zastępuje informacji o składzie ani zawartości. Gdy producent podaje wyłącznie nazwę zastrzeżoną, samodzielna ocena produktu staje się trudniejsza.
Czego na etykiecie suplementu być nie może
Obietnice leczenia
Suplement diety jest środkiem spożywczym, a nie produktem leczniczym. Etykieta i materiały reklamowe nie mogą więc przypisywać mu właściwości zapobiegania chorobom, ich leczenia ani usuwania objawów.
Zakaz wynika z przepisów o znakowaniu żywności i obowiązuje niezależnie od przywoływanych badań. Sformułowania takie jak „leczy” czy „zapobiega chorobie” nie mogą pojawić się w opisie suplementu.
Nieautoryzowane oświadczenia zdrowotne
Oświadczenie zdrowotne to każde stwierdzenie sugerujące związek między składnikiem a zdrowiem. Takie sformułowania można stosować wyłącznie wtedy, gdy zostały dopuszczone i znajdują się w wykazie ustanowionym rozporządzeniem (UE) nr 432/2012.
Zasady ogólne określa wcześniejsze rozporządzenie (WE) nr 1924/2006. Wynika z nich między innymi, że oświadczenie musi dotyczyć składnika obecnego w istotnej ilości i być sformułowane tak, jak je dopuszczono, lub w sposób o tym samym znaczeniu dla konsumenta.
Dla wielu składników obecnych w suplementach nie istnieją dopuszczone oświadczenia zdrowotne. Ich brak w opisie nie świadczy o gorszej jakości, tylko o tym, że producent stosuje się do przepisów.
Lista kontrolna: siedem rzeczy do sprawdzenia przed zakupem
- Czy to na pewno suplement diety. Sprawdź określenie kategorii na opakowaniu. Suplement, żywność specjalnego przeznaczenia i lek podlegają różnym przepisom.
- Jaka jest zalecana porcja dzienna. Ustal, ile produktu przewidziano na dobę i ile porcji zawiera opakowanie.
- Ile składnika czynnego przypada na porcję. Szukaj konkretnej liczby z jednostką, a nie samej nazwy składnika w wykazie.
- Czy składnik opisano precyzyjnie. Przy szczepach bakterii pełne oznaczenie z numerem kolekcji, przy wyciągach roślinnych część rośliny i standaryzacja.
- Jak wygląda wykaz składników. Przeczytaj całą listę, pamiętając, że kolejność odpowiada malejącej masie.
- Czy podano dane podmiotu odpowiedzialnego. Nazwa i adres firmy oraz numer partii to podstawa ewentualnej reklamacji.
- Jaka jest data minimalnej trwałości i warunki przechowywania. Sprawdź także zalecenia dotyczące zużycia po otwarciu. Więcej: Najlepiej spożyć przed a należy spożyć do – dwie daty, które znaczą co innego
Podsumowanie
Front opakowania służy rozpoznaniu produktu, a tył jego ocenie. Obowiązkowe elementy etykiety, czyli wykaz składników, deklaracja ilościowa i zalecana porcja, pozwalają produkty porównywać.
Najczęstszą pułapką jest mylenie zawartości w opakowaniu z zawartością w porcji dziennej. Sprowadzenie obu produktów do ilości przypadającej na dobę zmienia czasem cały obraz porównania.
Warto też pamiętać, że ostrożny język opisu wynika z przepisów, a nie z braku argumentów. Brak obietnic zdrowotnych jest zgodny z prawem żywnościowym, a ich obecność powinna skłaniać do sprawdzenia, czy dane sformułowanie w ogóle może być użyte.
FAQ
Czy krótszy skład zawsze oznacza lepszy produkt?
Nie. Długość wykazu wynika z postaci produktu i technologii, a nie z jakości. Krótki skład ułatwia jednak sprawdzenie, co dokładnie zawiera preparat, i ogranicza liczbę elementów, które trzeba samodzielnie zweryfikować.
Co oznacza numer E przy składniku?
To oznaczenie substancji dodatkowej dopuszczonej do stosowania w żywności na terenie Unii Europejskiej. Numer wskazuje konkretną substancję i ułatwia jej identyfikację, na przykład osobom unikającym określonych składników.
Czy suplement diety jest badany przed wprowadzeniem do obrotu?
Suplementy podlegają procedurze powiadomienia właściwego organu przed pierwszym wprowadzeniem na rynek, a odpowiedzialność za bezpieczeństwo i zgodność produktu spoczywa na podmiocie odpowiedzialnym. Procedurę powiadomienia opisuje art. 29 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Zasady te różnią się od procedury rejestracji leków.
Dlaczego niektóre produkty nie opisują działania składników?
Ponieważ opisywać można wyłącznie te zależności, dla których dopuszczono oświadczenia zdrowotne. Dla wielu składników takich oświadczeń nie ma, więc producent stosujący się do przepisów ogranicza się do informacji o składzie i zawartości.
Źródła
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.
- Dyrektywa 2002/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych.
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci.
- Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (z późniejszymi zmianami).
- Główny Inspektorat Sanitarny, Elektroniczny System Powiadamiania oraz Rejestr produktów objętych powiadomieniem o pierwszym wprowadzeniu do obrotu, https://powiadomienia.gis.gov.pl