Dwa zwroty, które większość ludzi traktuje jak synonimy, a prawo traktuje zupełnie inaczej. Oba pojawiają się na opakowaniach drobnym drukiem, obok numeru partii, i oba odnoszą się do czasu. Na tym podobieństwa się kończą: jedno oznaczenie dotyczy jakości, drugie bezpieczeństwa.
Data minimalnej trwałości – co oznacza „najlepiej spożyć przed”
Data minimalnej trwałości to termin, do którego środek spożywczy zachowuje swoje właściwości przy prawidłowym przechowywaniu. Na opakowaniu widnieje jako „najlepiej spożyć przed” lub „najlepiej spożyć przed końcem”.
Różnica między nimi dotyczy dokładności zapisu. Gdy data obejmuje dzień, stosuje się zwrot „najlepiej spożyć przed”, a gdy podaje się tylko miesiąc i rok lub sam rok, zwrot „najlepiej spożyć przed końcem”.
Oznaczenie to odnosi się do jakości deklarowanej przez producenta: smaku, zapachu, konsystencji i zawartości składników, przy zachowaniu warunków przechowywania z opakowania.
Suplementy diety oznacza się właśnie w ten sposób.
Termin przydatności do spożycia – co oznacza „należy spożyć do”
Termin przydatności do spożycia stosuje się dla środków spożywczych, które z mikrobiologicznego punktu widzenia szybko się psują. Na opakowaniu widnieje jako „należy spożyć do”.
Konsekwencja prawna jest tu jednoznaczna. Po upływie tego terminu żywność uznaje się za niebezpieczną w rozumieniu przepisów prawa żywnościowego i nie wolno jej wprowadzać do obrotu ani spożywać.
Nie jest to więc sugestia dotycząca jakości, tylko granica bezpieczeństwa. Wygląd, zapach i smak nie mają tu znaczenia rozstrzygającego, bo zagrożenie mikrobiologiczne bywa niewyczuwalne zmysłami.
Dlaczego przepisy rozróżniają te dwa oznaczenia
Rozróżnienie wynika z tego, że produkty psują się na różne sposoby. W jednych zmieniają się z czasem głównie cechy jakościowe, w innych może rozwijać się mikroflora stanowiąca zagrożenie dla zdrowia.
| Kryterium | Najlepiej spożyć przed | Należy spożyć do |
|---|---|---|
| Czego dotyczy | Jakości i deklarowanych właściwości | Bezpieczeństwa mikrobiologicznego |
| Nazwa formalna | Data minimalnej trwałości | Termin przydatności do spożycia |
| Typowe produkty | Suplementy diety, produkty suche, konserwy, przetwory | Produkty łatwo psujące się mikrobiologicznie |
| Status po upływie | Producent nie deklaruje już parametrów jakościowych | Żywność uznana za niebezpieczną, nie wolno jej spożywać |
| Kto ocenia sytuację | Producent i konsument, przy zachowaniu ostrożności | Przepis rozstrzyga jednoznacznie |
Które produkty dostają które oznaczenie
O tym, które oznaczenie zastosować, decyduje charakter produktu. Termin przydatności do spożycia stosuje się tam, gdzie po krótkim czasie może pojawić się bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia.
Część produktów jest z obowiązku podawania daty zwolniona. Przepisy wymieniają między innymi świeże owoce i warzywa nieobrane, sól kuchenną, cukier w postaci stałej, ocet oraz napoje o odpowiednio wysokiej zawartości alkoholu. Pełny wykaz zawiera załącznik do rozporządzenia o informacjach na temat żywności.
Suplementy diety znakuje się datą minimalnej trwałości.
Więcej: Jak czytać skład suplementu diety – na co patrzeć poza nazwą marketingową
Co oznaczenie mówi, a czego nie mówi
Data mówi, do kiedy producent deklaruje określone parametry produktu. Nie jest to informacja o tym, co dzieje się dzień po tej dacie, bo deklaracja po prostu przestaje obowiązywać.
Oznaczenie nie zastępuje też oceny stanu produktu. Zmiana barwy, zapachu, konsystencji, wzdęte opakowanie czy uszkodzone zamknięcie są powodem, by produktu nie spożywać, niezależnie od tego, jaka data widnieje na etykiecie.
Data zakłada też określone warunki przechowywania, a nie dowolne, o czym w dalszej części tekstu.
Numer partii – do czego służy
Numer partii, oznaczany zwykle skrótem „Lot” lub literą L, identyfikuje serię produkcyjną wytworzoną w zbliżonych warunkach. Obowiązek jego podawania wynika z odrębnych przepisów.
Znaczenie ma przede wszystkim praktyczne: przy reklamacji, pytaniu do producenta lub wycofaniu produktu z obrotu pozwala ustalić, której serii sprawa dotyczy.
Warto go zachować razem z opakowaniem, bo bez numeru partii i daty rozpatrzenie zgłoszenia jest utrudnione.
Więcej: Jak w Polsce nadzoruje się suplementy diety – notyfikacja, GIS i obowiązki producenta
Data a warunki przechowywania
To rozdział, którego nie należy pomijać. Data podana na opakowaniu obowiązuje wyłącznie przy prawidłowym przechowywaniu i nienaruszonym opakowaniu.
Oznacza to trzy rzeczy jednocześnie:
- Warunki muszą odpowiadać zaleceniom producenta. Zapisy w rodzaju „przechowywać w chłodnym i suchym miejscu” są częścią deklaracji, a nie dodatkiem do niej.
- Opakowanie musi być nienaruszone. Uszkodzona plomba, nieszczelne zamknięcie czy ślady wycieku oznaczają, że warunki zostały przerwane.
- Po otwarciu obowiązuje odrębny termin. Jeżeli producent podał czas zużycia od otwarcia, to on wyznacza granicę, niezależnie od daty minimalnej trwałości. Więcej: Przechowywanie suplementów – temperatura, światło, wilgoć i lodówka po otwarciu
Produkt przechowywany niezgodnie z zaleceniami, na przykład pozostawiony w nagrzanym samochodzie, nie jest objęty deklaracją producenta, nawet jeżeli data jeszcze nie upłynęła.
Co zrobić z produktem po dacie
Sytuacja jednoznaczna: po upływie terminu przydatności do spożycia, czyli oznaczenia „należy spożyć do”, żywność uznaje się za niebezpieczną i nie wolno jej spożywać.
W przypadku daty minimalnej trwałości status prawny jest inny, ale nie jest to zachęta do stosowania produktu. Po jej upływie producent nie deklaruje już parametrów jakościowych.
Przy suplementach diety obowiązuje zasada praktyczna: po upływie daty produktu nie należy stosować. Deklarowana zawartość składników odnosi się do okresu przydatności, a poza nim nie jest przez producenta gwarantowana.
W razie wątpliwości warto skontaktować się z producentem, podając numer partii i datę z opakowania. Jeżeli wątpliwości pozostają, obowiązuje najprostsza zasada zdrowego rozsądku: produktu nie spożywać.
Podsumowanie
„Najlepiej spożyć przed” to data minimalnej trwałości i odnosi się do jakości deklarowanej przez producenta. „Należy spożyć do” to termin przydatności do spożycia, dotyczący bezpieczeństwa mikrobiologicznego, a po jego upływie żywność uznaje się za niebezpieczną.
Suplementy diety znakuje się datą minimalnej trwałości, obok której podaje się numer partii identyfikujący serię produkcyjną.
Najważniejsze zastrzeżenie dotyczy warunków: data obowiązuje wyłącznie przy prawidłowym przechowywaniu i nienaruszonym opakowaniu. Po upływie daty produktu nie należy stosować, a w razie wątpliwości rozstrzyga kontakt z producentem.
FAQ
Czy suplement po dacie minimalnej trwałości jest niebezpieczny?
Przepisy nie uznają go automatycznie za niebezpieczny, jak dzieje się po upływie terminu przydatności do spożycia. Nie jest to jednak podstawa do stosowania: producent nie deklaruje już parametrów jakościowych, więc produktu po dacie nie należy używać.
Czy datę można traktować orientacyjnie, jeśli produkt wygląda normalnie?
Wygląd nie zastępuje deklaracji producenta. Przy oznaczeniu „należy spożyć do” zagrożenie mikrobiologiczne bywa niewyczuwalne zmysłami, a przy dacie minimalnej trwałości prawidłowy wygląd nie oznacza, że deklarowane parametry nadal obowiązują.
Co zrobić, gdy data jest nieczytelna lub starta?
Bez czytelnej daty nie da się ustalić, czy produkt jest w okresie przydatności, więc bezpieczniej go nie stosować. Warto skontaktować się ze sprzedawcą lub producentem, podając numer partii, jeżeli jest widoczny.
Czy data dotyczy też produktu po otwarciu?
Nie w pełni. Data minimalnej trwałości odnosi się do produktu nieotwartego, przechowywanego zgodnie z zaleceniami. Po otwarciu obowiązuje termin zużycia podany przez producenta, jeśli został wskazany.
Źródła
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, wraz z załącznikiem określającym sposób oznaczania daty minimalnej trwałości.
- Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, w tym wymagania dotyczące bezpieczeństwa żywności.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/91/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oznaczeń lub oznakowań identyfikujących daną partię towaru, do której należy dany środek spożywczy.
- Dyrektywa 2002/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych.
- Główny Inspektorat Sanitarny, materiały informacyjne dotyczące znakowania i bezpieczeństwa żywności, https://www.gov.pl/web/gis