Liczba na etykiecie bez kontekstu jest tylko liczbą. Trzydzieści sześć miligramów może brzmieć mało albo dużo, zależnie od tego, z czym mimowolnie ją porównamy. Sama wielkość liczby nie mówi nic, dopóki nie wiemy, czego dotyczy i do jakiej porcji się odnosi.
Miligram, gram, mikrogram – porządkujemy jednostki
Zawartość składników podaje się zwykle w jednostkach masy. Pomyłka o jeden stopień skali zmienia interpretację tysiąckrotnie.
| Jednostka | Skrót | Przelicznik |
|---|---|---|
| Gram | g | 1 g = 1000 mg |
| Miligram | mg | 1 mg = 1000 µg |
| Mikrogram | µg (czasem mcg) | 1 µg = 0,001 mg |
| Jednostka międzynarodowa | IU (j.m.) | Przelicznik zależy od substancji, nie jest uniwersalny |
Dwa zapisy wymagają uwagi. Mikrogram bywa oznaczany skrótem „mcg” i jest to ta sama jednostka co µg. Jednostka międzynarodowa nie jest jednostką masy: opisuje aktywność biologiczną i ma inny przelicznik dla każdej substancji.
Porównywanie produktów wymaga więc najpierw sprowadzenia ich do tej samej jednostki. Zapis 500 µg i 0,5 mg oznacza tę samą ilość, choć pierwsza liczba wygląda okazalej.
Zawartość w porcji dziennej to punkt odniesienia
Deklaracja ilościowa na etykiecie odnosi się do zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia. To właściwy punkt odniesienia, a nie zawartość w opakowaniu ani w pojedynczej kapsułce, jeśli porcja obejmuje ich kilka.
Nieporozumienie bierze się stąd, że front opakowania eksponuje liczbę największą, a ta bywa zawartością całkowitą. Informacja użyteczna jest z tyłu.
Więcej: Jak czytać skład suplementu diety – na co patrzeć poza nazwą marketingową
Warto sprawdzić, jak zdefiniowano porcję: liczba kapsułek, miarka, łyżka albo odmierzona objętość preparatu płynnego. Od tego zależy reszta obliczeń.
Więcej: Jak stosować suplementy płynne, żeby nie stracić ich właściwości
Jak przeliczyć zawartość w całym opakowaniu
Arytmetyka jest prosta: zawartość w porcji pomnożona przez liczbę porcji daje zawartość całkowitą. Działa to też w drugą stronę.
Weźmy przykład obliczeniowy. Suplement diety THESYBIN zawiera 3,38 mg składnika OLINATI.MED® w porcji dziennej 6,5 ml, a opakowanie 195 ml zawiera 30 porcji. Zawartość w całym opakowaniu to 3,38 mg razy 30, czyli 101,4 mg.
Ta sama wartość w gramach to 0,1014 g. Żadna z tych liczb nie jest oceną produktu, to tylko różne zapisy tej samej ilości.
Ile porcji naprawdę wystarczy opakowanie
Liczba porcji przekłada się na czas stosowania i koszt. Opakowanie z 30 porcjami wystarcza na 30 dni, jeśli produkt stosuje się raz na dobę.
Tu pojawia się częsty błąd przy porównywaniu cen. Dwa produkty w podobnej cenie mogą różnić się liczbą porcji, więc porównywać należy koszt jednej porcji dziennej.
Warto też sprawdzić, czy pojemność opakowania dzieli się równo przez wielkość porcji, bo przy preparatach płynnych ostatnia porcja bywa niepełna.
Dlaczego więcej nie znaczy lepiej
Większa liczba na etykiecie nie jest sama w sobie informacją o wyższej wartości produktu. Przekonanie, że więcej znaczy lepiej, jest jednym z najczęstszych uproszczeń w tej kategorii.
Dla części składników zależność między ilością a obserwowanym efektem nie jest liniowa, dla innych ustalono ograniczenia maksymalnej ilości w produkcie. Bywa też, że wyższa deklaracja dotyczy surowca o innej postaci lub standaryzacji, więc liczby nie są porównywalne wprost.
Najważniejsze pozostaje przypomnienie, które figuruje na każdej etykiecie suplementu diety jako element obowiązkowy: nie należy przekraczać zalecanej porcji dziennej. Ostrzeżenie to nie jest formalnością, tylko warunkiem stosowania produktu zgodnie z jego przeznaczeniem.
Trzeba też pamiętać o sumowaniu: przy kilku preparatach ten sam składnik może pojawić się w kilku z nich, a łączna ilość być wyższa, niż zakładano. Osoby przyjmujące leki lub mające problemy zdrowotne powinny omówić stosowanie suplementów z lekarzem lub farmaceutą.
Górne bezpieczne poziomy spożycia
Dla części składników odżywczych określono górne bezpieczne poziomy spożycia, czyli maksymalne ilości, przy których nie oczekuje się działań niepożądanych u zdrowych osób. Oceny takie prowadzi Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności.
Wartości te nie są celem ani zaleceniem, tylko granicą, do której odnoszą się producenci i organy nadzoru.
Nie dla wszystkich substancji je ustalono. Ich brak nie oznacza, że substancja jest obojętna przy dowolnej ilości, tylko że oceny dotąd nie przeprowadzono. Zasady wyznaczania tych wartości opisuje wytyczna panelu EFSA z 2024 roku.
Dawka z badań a dawka w produkcie
Publikacje naukowe podają ilość zastosowaną w konkretnym badaniu, w określonej grupie i przez określony czas. To informacja o warunkach eksperymentu, nie zalecenie dla ogółu.
Porównanie takiej wartości z deklaracją na etykiecie wymaga ostrożności. Badania różnią się postacią i czystością materiału, przy surowcach złożonych znaczenie ma standaryzacja, a przy preparatach mikrobiologicznych opisane właściwości odnoszą się do konkretnego szczepu, nie do gatunku.
Zestawienie „w badaniu zastosowano X mg, produkt zawiera Y mg” nie jest więc samo w sobie wnioskiem. Sensowne porównanie wymaga sprawdzenia, czy oba przypadki dotyczą tego samego materiału.
Referencyjne wartości spożycia i kiedy mają zastosowanie
Skrót RWS oznacza referencyjne wartości spożycia, czyli przyjęte w przepisach punkty odniesienia dla przeciętnej osoby dorosłej, podawane jako procent obok zawartości w porcji dziennej.
Zakres ich stosowania jest ograniczony: RWS ustalono dla witamin i składników mineralnych, a wartości te zawiera załącznik do rozporządzenia (UE) nr 1169/2011. Dla wyciągów roślinnych i preparatów mikrobiologicznych ich nie ma.
Brak procentu obok składnika nie jest więc niedopatrzeniem producenta. Oznacza, że dla danej substancji nie ustalono wartości odniesienia.
Więcej: Trzy składniki na etykiecie – kiedy krótki skład jest zaletą, a kiedy nic nie znaczy
RWS to przy tym wartość uśredniona dla populacji, a nie zalecenie indywidualne.
Trzy pytania, które warto sobie zadać patrząc na dawkę
- Czego dotyczy ta liczba. Porcji dziennej, jednej kapsułki czy całego opakowania. Bez tego porównanie z innym produktem nic nie daje.
- W jakiej jednostce ją podano. Miligramy, mikrogramy i jednostki międzynarodowe to trzy różne skale.
- Czego dokładnie dotyczy deklaracja. Czy podana masa opisuje surowiec, czy substancję, na którą go standaryzowano, i czy składnik opisano na tyle precyzyjnie, by dało się go zidentyfikować.
Podsumowanie
Liczba miligramów nabiera znaczenia dopiero w kontekście: jednostki, wielkości porcji dziennej i sposobu opisania składnika. Porównywanie produktów zaczyna się od sprowadzenia ich do zawartości w porcji dziennej.
Wyższa liczba nie jest argumentem sama w sobie, a zalecanej porcji dziennej nie należy przekraczać.
Referencyjne wartości spożycia pomagają w interpretacji, ale tylko przy witaminach i składnikach mineralnych. Przy pozostałych substancjach pozostaje sprawdzenie, czego dokładnie dotyczy podana wartość.
FAQ
Czy 36 mg to dużo?
Bez wskazania substancji pytanie nie ma odpowiedzi. Ta sama masa oznacza co innego przy składniku stosowanym w gramach i przy takim, który podaje się w mikrogramach. Punktem odniesienia jest konkretny składnik, jego postać i wielkość porcji.
Dlaczego przy niektórych składnikach nie ma procentu RWS?
Ponieważ referencyjne wartości spożycia ustalono dla witamin i składników mineralnych. Dla wyciągów roślinnych i preparatów mikrobiologicznych takich wartości nie ma, więc producent nie ma czego podać.
Czy mogę porównywać dawki z badań naukowych z etykietą?
Tylko ostrożnie i po sprawdzeniu, czy chodzi o ten sam materiał. Znaczenie ma postać surowca, standaryzacja, a przy preparatach mikrobiologicznych oznaczenie szczepu.
Źródła
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, wraz z załącznikiem określającym referencyjne wartości spożycia.
- Dyrektywa 2002/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci.
- EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens, Guidance for establishing and applying tolerable upper intake levels for vitamins and essential minerals, EFSA Journal, 2024, doi: 10.2903/j.efsa.2024.9052, oraz Scientific Committee on Food / EFSA, Tolerable Upper Intake Levels for Vitamins and Minerals, 2006.
- Rozporządzenie (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji.