Dwa produkty mogą smakować identycznie i mieć na etykiecie zupełnie inny zapis. W jednym przeczytamy „naturalny aromat ananasowy”, w drugim po prostu „aromat”. Różnica dotyczy pochodzenia surowca i sposobu jego otrzymania, a nie smaku. Warto wiedzieć, co oznaczają te zapisy, bo bywają odczytywane jako informacja o jakości, którą nie są.
Po co w ogóle aromatyzuje się produkty
Aromat pełni funkcję techniczną: nadaje lub koryguje smak i zapach produktu. W preparatach płynnych ma to znaczenie praktyczne, bo surowce bywają gorzkie albo mają wyraźny zapach własny.
Drugim powodem jest powtarzalność. Surowce różnią się między partiami, a standaryzowany aromat daje zbliżony profil smakowy w kolejnych seriach.
Trzecim jest akceptowalność: preparat przyjmowany codziennie łatwiej stosować, gdy smak nie stanowi przeszkody. To argument organoleptyczny, a nie zdrowotny.
Czym jest aromat w rozumieniu przepisów
Podstawowym aktem prawnym w Unii Europejskiej jest rozporządzenie (WE) nr 1334/2008 w sprawie środków aromatyzujących. Definiuje ono, co można nazwać aromatem, jakie kategorie się wyróżnia i jak je oznaczać.
Przepisy rozróżniają między innymi substancje aromatyczne, czyli pojedyncze związki chemiczne, preparaty aromatyzujące otrzymywane z materiałów wyjściowych oraz aromaty powstające przy ogrzewaniu.
Substancje aromatyczne stosowane w żywności podlegają ocenie bezpieczeństwa i są ujęte w unijnym wykazie, przyjętym rozporządzeniem wykonawczym (UE) nr 872/2012 i włączonym do załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 1334/2008. Dopuszczenie oznacza, że substancja przeszła tę procedurę, niezależnie od tego, czy pochodzi z surowca roślinnego, czy z syntezy.
Aromat naturalny – jak brzmi definicja prawna
Skąd musi pochodzić surowiec
Aromat naturalny to taki, którego składniki otrzymano z materiałów roślinnych, zwierzęcych lub mikrobiologicznych. Dopuszczalne są przy tym procesy fizyczne, enzymatyczne oraz mikrobiologiczne, w tym fermentacja.
Kluczowe jest więc pochodzenie surowca i sposób przetworzenia, a nie skład chemiczny produktu końcowego. Ta sama cząsteczka może być zaliczona do aromatu naturalnego albo nie, zależnie od tego, jak ją otrzymano.
Kiedy można dopisać nazwę owocu
Sam zapis „aromat naturalny” nie mówi, z czego pochodzi. Dopisanie nazwy surowca, na przykład „naturalny aromat ananasowy”, wiąże się natomiast z konkretnym wymogiem.
Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1334/2008 takie określenie można zastosować, gdy co najmniej 95 procent masy składnika aromatyzującego pochodzi z wymienionego źródła. Pozostałe 5 procent może służyć wyłącznie standaryzacji lub nadaniu wyrazistszej nuty.
Jeśli udział wskazanego surowca jest niższy, a jego smak pozostaje rozpoznawalny, stosuje się zapis w rodzaju „naturalny aromat ananasowy z innymi aromatami naturalnymi”. Różnica w brzmieniu etykiety odpowiada więc różnicy w proporcjach.
Aromat identyczny z naturalnym i aromat syntetyczny
Określenie „aromat identyczny z naturalnym” oznaczało substancję o budowie identycznej ze związkiem występującym w przyrodzie, otrzymaną syntetycznie. Kategoria ta funkcjonowała w starszych przepisach, opartych na dyrektywie z 1988 roku.
Rozporządzenie (WE) nr 1334/2008, stosowane od 2011 roku, tę kategorię zniosło. Obecnie przepisy przewidują zapis „aromat naturalny” albo po prostu „aromat”.
Słowo „aromat” bez przymiotnika obejmuje więc dziś zarówno substancje identyczne z naturalnymi, jak i związki niewystępujące w przyrodzie. Etykieta nie rozróżnia tych przypadków.
Zapis „aromat identyczny z naturalnym” pochodzi więc najprawdopodobniej ze starszego materiału, a nie z aktualnej etykiety produktu z rynku unijnego.
Dlaczego „naturalny” nie jest tożsame z „lepszy”
To rozdział, którego nie należy pomijać, bo różnica prawna bywa odczytywana jako jakościowa. Nie ma podstaw, by twierdzić, że aromaty naturalne są zdrowsze lub bezpieczniejsze od syntetycznych.
Powodów jest kilka i warto je wymienić wprost:
- Ta sama cząsteczka. Związek z surowca roślinnego i ten sam związek otrzymany syntetycznie mają identyczną budowę chemiczną, więc organizm nie odróżnia ich pochodzenia.
- Ta sama ocena. Substancje aromatyczne podlegają ocenie bezpieczeństwa niezależnie od sposobu otrzymania, a dopuszczenie obejmuje określone warunki stosowania.
- Naturalne nie znaczy obojętne. Wśród związków występujących w przyrodzie są takie, dla których określono ograniczenia stosowania, więc pochodzenie nie jest kryterium bezpieczeństwa.
- Czystość surowca. Aromat naturalny bywa mieszaniną wielu związków, a syntetyczny pojedynczą, dobrze scharakteryzowaną substancją. Żadna z tych sytuacji nie jest z definicji lepsza.
Podział na aromaty naturalne i pozostałe jest kategorią prawną opisującą pochodzenie i technologię, a nie skalą oceny. Przy wyborze produktu ważniejsze są zawartość składnika czynnego w porcji dziennej i precyzja opisu składu.
Więcej: Jak czytać skład suplementu diety – na co patrzeć poza nazwą marketingową
Jak rozpoznać rodzaj aromatu na etykiecie
| Zapis na etykiecie | Co oznacza |
|---|---|
| Aromat | Środek aromatyzujący niespełniający warunków dla określenia „naturalny”. Obejmuje substancje identyczne z występującymi w przyrodzie oraz niewystępujące w niej |
| Aromat naturalny | Składniki otrzymane z materiałów roślinnych, zwierzęcych lub mikrobiologicznych dopuszczonymi procesami. Bez wskazania źródła |
| Naturalny aromat [nazwa surowca] | Co najmniej 95 procent masy składnika aromatyzującego pochodzi z wymienionego surowca |
| Naturalny aromat [nazwa] z innymi aromatami naturalnymi | Wymieniony surowiec jest rozpoznawalny, ale jego udział jest niższy niż 95 procent |
| Aromat dymu wędzarniczego | Odrębna kategoria o własnych wymaganiach |
Etykieta nie podaje natomiast, jaka substancja została użyta ani w jakiej ilości. Aromatów nie deklaruje się ilościowo, więc ocena możliwa jest tylko na poziomie kategorii.
Więcej: Trzy składniki na etykiecie – kiedy krótki skład jest zaletą, a kiedy nic nie znaczy
Podsumowanie
Różnica między aromatem naturalnym a pozostałymi dotyczy pochodzenia surowca i sposobu otrzymania, a nie smaku ani właściwości produktu. To rozróżnienie prawne, opisane w rozporządzeniu (WE) nr 1334/2008.
Kategoria „aromat identyczny z naturalnym” została zniesiona i nie powinna pojawiać się na aktualnych etykietach. Dziś obowiązują zapisy „aromat naturalny”, z ewentualnym wskazaniem surowca, oraz zwykłe „aromat”.
Żaden z tych zapisów nie jest oceną jakości. O produkcie mówią przede wszystkim inne elementy etykiety: skład, zawartość substancji czynnej w porcji dziennej i precyzja opisu składników.
FAQ
Czy aromat naturalny pochodzi zawsze z owocu wymienionego w nazwie?
Tylko wtedy, gdy nazwa surowca została podana w zapisie, na przykład „naturalny aromat ananasowy”. Sam zwrot „aromat naturalny” oznacza jedynie, że składniki otrzymano z materiałów roślinnych, zwierzęcych lub mikrobiologicznych, bez wskazania źródła.
Dlaczego na etykiecie nie ma nazwy konkretnej substancji aromatycznej?
Ponieważ przepisy o znakowaniu przewidują dla aromatów oznaczenie nazwą kategorii. Producent nie ma obowiązku wymieniania poszczególnych substancji ani ich ilości, co odróżnia aromaty od większości składników.
Czy produkt bez aromatu jest lepszy?
Nie wynika to z samego braku aromatu. Obecność środka aromatyzującego jest decyzją technologiczną, związaną z profilem smakowym surowców.
Źródła
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących używanych w środkach spożywczych.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.
- Dyrektywa Rady 88/388/EWG z 1988 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do środków aromatyzujących przeznaczonych do użytku w środkach spożywczych (akt uchylony).
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 872/2012 z dnia 1 października 2012 r. w sprawie przyjęcia wykazu substancji aromatycznych przewidzianego rozporządzeniem (WE) nr 2232/96 i włączenia go do załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 1334/2008.